Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Zirvesi'nde Rusya'nın gözlemci üye olma talebi gündeme damga vurdu. Kazakistan'dan gelen öneriye Kremlin'den olumlu yanıt gelirken, TDT'nin dil şartı ve olası işbirliği modelleri masada.
Türk Devletleri Teşkilatı'nın (TDT) 13. Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi, uluslararası arenada yeni bir dönemin kapılarını aralarken, en dikkat çekici gündem maddelerinden biri Rusya Federasyonu'nun Teşkilat'a olası gözlemci üyeliği oldu. Zirve'nin ev sahipliğini üstlenen Türkiye'nin ev sahipliğinde Ankara'da gerçekleştirilen tarihi buluşmada, Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev'in Rusya'nın TDT'ye gözlemci statüsünde katılması yönündeki önerisi, Kremlin'in de olumlu yaklaşımlarıyla dikkatleri üzerine çekti. Türk Dış Politikasının önde gelen isimlerinden Kürşad Zorlu, bu önemli gelişmeyi ve Teşkilat'ın geleceğine dair stratejik adımları değerlendirdi.
TDT'de Tarihi Zirve ve Rusya Meselesi Masada
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ev sahipliğinde Ankara'da düzenlenen zirvenin, Türk dünyası için tarihi bir dönüm noktası teşkil ettiğini belirten Kürşad Zorlu, zirvede hayata geçirilen 163 maddelik Ankara Bildirisi'nin önemine vurgu yaptı. Ekonomi, siyaset, dış politika, kültür ve sosyal ilişkiler gibi geniş bir yelpazede alınan kararların, Teşkilat'ın geleceğine ışık tuttuğunu ifade eden Zorlu, Türkiye'nin dönem başkanlığını devralmasının da stratejik bir kazanım olduğunu dile getirdi. Zorlu, “Bu dönem başkanlığımızda alınan kararların takibini yapacağız. 2027 yılı, Türk dünyasının çok daha fazla konuşulduğu, devlet kurumlarımızca çok daha fazla irdelendiği bir yıl olacaktır” sözleriyle geleceğe dair önemli bir vizyon çizdi.
Ankara Zirvesi'nin sembolik mekanlarından biri olan Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'ndeki Beştepe Millet Ormanı'nda kurulan Medeniyet Parkı da büyük beğeni topladı. Parkın girişinde yer alan Ahlat Mezar Taşları ve çıkışında sergilenen 16 Türk Devleti bayrağı eşliğindeki Bilge Kağan, Tonyukuk ve Kül Tigin yazıtlarının birebir örnekleri, Türk dünyasının kadim geçmişini ve gelecek vizyonunu bir araya getiren güçlü bir mesaj olarak değerlendirildi. Liderlerin burada verdiği tarihi fotoğrafın, gelecek nesillere aktarılacak kıymetli bir miras niteliği taşıdığı belirtildi.
Rusya'nın Gözlemci Adaylığı ve Ortak Kültür Vurgusu
Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev'in Rusya'nın TDT'ye gözlemci üye olması yönündeki önerisine Kremlin Sözcüsü Peskov'un olumlu yaklaşımı, bu konuyu zirvenin en kritik gündem maddelerinden biri haline getirdi. Kürşad Zorlu, bu konunun hassas ve bir o kadar da önemli olduğunu vurgulayarak, Rusya ile kültürel işbirliği için yeni bir boyut açılması gerektiğini savundu. Zorlu, Türk Devletleri Teşkilatı'na olan ilginin son dönemde hızla arttığına dikkat çekerek, şunları söyledi:
“Özellikle Orta Koridor temelinde ortaya çıkan somut gerçeklik, Türk devletlerinin Doğu-Batı aksında sahip oldukları yükselen stratejik değeri pek çok ülkenin dikkatini çekmektedir. Bu durum, Teşkilat ile diyalog kurma isteğini artırmaktadır. Zirveden bir gün önce gerçekleşen resmi akşam yemeği ve ABD Başkanı'nın zirveyle ilgili tebrik telefonu dahi Teşkilat'ın küresel önemini ortaya koymaktadır. Şimdi de Rusya'nın yaklaşımı ve daha önce pek çok farklı ülkenin Teşkilatımızla işbirliği yapma yönündeki girişimleri, bu ilginin somut kanıtlarıdır.”
Rusya Federasyonu özelinde ise Zorlu, bu ülkede tarihsel ve etnik köken olarak ortaklığın bulunduğu milyonlarca insanın yaşadığına dikkat çekti. Tataristan, Başkurdistan, Yakutistan gibi bölgelerde TDT üyesi ülkelerle derin kültürel bağların bulunduğunu belirten Zorlu, “Bu bakımdan Rusya ile kültürel diyaloğun kurulması son derece doğaldır” diyerek, bu tür bir işbirliğinin potansiyel faydalarına işaret etti.
TDT'nin Kapıları Hangi Şartlarla Açılıyor?
Türk Devletleri Teşkilatı'nın, ortak dil, tarih, kültür ve gönüllülük esasına dayalı, bağımsız Türk devletlerinin oluşturduğu bir işbirliği mekanizması olduğunun altını çizen Zorlu, Teşkilat'ın kuruluş felsefesi ve Nahçıvan Antlaşması'ndaki resmi üyelik kriterlerinin net olduğunu belirtti. 2021'deki zirvede kabul edilen gözlemcilik tüzüğüne göre, gözlemci üyelik için Türk dillerinden veya akraba dillerden birini devlet veya resmi dil olarak benimsemiş olma şartı getirildiğini hatırlattı. Zorlu, bu kriterin dışındaki üçüncü ülkelerle de karşılıklı menfaatler temelinde esnek bir işbirliği modeli olan TDT Plus'ın benimsendiğini sözlerine ekledi.
Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev'in dile getirdiği bu TDT Plus modeli çerçevesinde, üye ülkelerin onay vereceği üçüncü bir ülkeyle Dışişleri Bakanları veya Devlet Başkanları düzeyinde üst düzey toplantılar yapılabileceğini ifade eden Zorlu, “Böyle bir talep gündeme gelirse, konu tüm üye devletlerin onayıyla, teşkilatın stratejik hedefleri ve Türk dünyasının ortak menfaatleri göz önünde bulundurularak mutlaka uygun şekilde değerlendirilecektir” dedi. Bu durum, Rusya gibi büyük ve kültürel bağları güçlü ülkelerin Teşkilat'la farklı seviyelerde işbirliği yapabilmesi için yeni bir kapı aralıyor.
TÜRKSOY Hamlesi ve Kültürel İşbirliği İçin Yeni Bir Sayfa
Kürşad Zorlu, zirvede yaptığı değerlendirmelerle birlikte, TDT çatısı altındaki Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı (TÜRKSOY) ile ilişkilerin yeniden canlandırılması yönünde önemli bir öneride bulundu. 1993'te kurulan TÜRKSOY'un, kültürel alanda en geniş ve dinamik işbirliği yapılan kuruluş olduğunu belirten Zorlu, Rusya Federasyonu bünyesindeki Altay, Tuva, Çuvaş, Başkurt, Yakut ve Tataristan gibi bölgelerin TÜRKSOY'a gözlemci üye olduğunu ancak 2015'te Rusya Federasyonu tarafından alınan bir kararla bu işbirliklerinin fiili olarak dondurulduğunu hatırlattı. Zorlu, son olarak şu çağrıyı yaptı:
“Şimdi ben diyorum ki, gelin TÜRKSOY'daki bu donmuş durumu yeniden değerlendirelim ve iki tarafın en güçlü ortaklıklarından olan kültürel işbirliğine yeniden hayat verelim.” Bu öneri, Rusya'nın gözlemci üyelik süreciyle de paralellik göstererek, önümüzdeki dönemde kültürel diplomasi alanında önemli gelişmelere yol açabileceğinin sinyallerini veriyor.
