Washington'dan Tahran'a 'Ekonomik Kıyamet' Darbesi: İran Sokakları Yeni Bir İsyanın Eşiğinde mi?
ABD'nin İran'a yönelik askeri baskının ardından uyguladığı ağır ekonomik yaptırımlar ve abluka, Tahran yönetimini sıkıştırmaya devam ediyor. Ülkede dış ticaretin yüzde 35 gerilemesi ve enflasyonun yüzde 66'ya ulaşmasıyla halkın yaşam mücadelesi kızışırken, İranlı yetkililer de durumun ciddiyetini açıkça kabul ediyor ve yeni bir protesto dalgasının kapıda olduğu belirtiliyor.
ABD ile İran arasındaki gerilim, askeri cepheden ekonomi sahasına taşınarak yeni bir boyut kazandı. Washington, altı aydır süren yoğun saldırılara rağmen İran'ı istediği noktaya çekemeyince, stratejisini değiştirerek ekonomik baskıyı artırdı. Hedef, savaş öncesinde dahi ciddi bir darboğazdan geçen İran ekonomisini yaptırımlar ve abluka ile daha da boğarak Tahran yönetiminin direncini kırmak ve kendi şartlarında masaya oturmaya zorlamak. Bu durum, İran ekonomisi için adeta bir 'ekonomik kıyamet' senaryosunu beraberinde getirirken, yönetim kademesinden sokağa kadar herkes bu çıkmazın boyutlarını konuşmaya başladı.
Ekonomik Kıskaç Daralıyor: Yaptırımlar ve Abluka Tahran'ı Boğuyor
ABD'nin 'ekonomik kıyamet' olarak nitelendirdiği sert yaptırımlar ve İran limanlarına uygulanan abluka, ülkenin dış ticaretini ciddi şekilde sekteye uğrattı. Verilere göre, ülkenin dış ticareti yüzde 35 oranında gerilemiş durumda. Yaşam maliyetleri hızla yükselirken, geçen ay yıllık enflasyon yüzde 66'ya ulaşarak halkın alım gücünü derinden sarstı. Washington, bu süreçte Tahran ile iş yaptığı gerekçesiyle Mısır merkezli Banque Misr'a da yaptırım uygulayarak mesajını net bir şekilde verdi.
İran yönetiminden gelen açıklamalar da tablonun vahametini gözler önüne seriyor. Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, geçtiğimiz günlerde yaptığı bir konuşmada, "Bazıları yaptırımların hiçbir etkisi olmadığını söylüyor. Bu insanlara ne diyeceğimi gerçekten bilmiyorum. Savaş halindeyiz. Bu savaş koşullarını kabul etmeliyiz" diyerek durumun ciddiyetini vurguladı. Bu tür açıklamalar, daha önce yaptırımların etkisini küçümseyen Tahran'ın bile artık gerçeği kabullendiğinin bir göstergesi olarak yorumlanıyor.
Tahran'da Kabulleniş ve Direniş Çağrısı: Liderlerden Kritik Mesajlar
İran'ın dini lideri Mücteba Hamaney de, yayımladığı mesajda ülkenin içinde bulunduğu ekonomik sorunların çözümünü 'direniş ekonomisi' ve yerli üretime daha fazla dayanmakta gördüğünü belirtti. Hamaney, ülkedeki "zayıflık ve eksikliklerin" öne çıkarılmasının İran'ın karşıtlarının elini güçlendirebileceği uyarısında bulunarak, "Toplumsal uyuma zarar veren her türlü eylemin kesinlikle yasak olduğunu ilan ediyorum" ifadeleriyle birlik çağrısı yaptı. Bu mesaj, halkın artan hoşnutsuzluğuna karşı bir önlem olarak da değerlendirilebilir.
Hamaney'in çağrısının ardından Çalışma Bakanı Ahmed Meydari de yaptığı açıklamada, "Bugün ekonomik bir savaş içindeyiz. Düşman bizi askeri savaşta yenemedi" diyerek ülkenin içinde bulunduğu zorlu süreci teyit etti. İran Dışişleri Bakanlığı ise ABD'nin bu hamlelerini "devlet terörü" ve "insanlığa karşı suç" olarak nitelendirerek Washington'ın politikalarına sert tepki gösterdi.
Sokaktaki Ateş Yükseliyor: Yeni Protesto Dalgaları Kapıda mı?
İranlı yetkililer 'ekonomik kıyamet' ile mücadele etmeye çalışırken, geçim sıkıntısının ülkede yeni bir protesto dalgasını tetikleyebileceği endişesi de artıyor. Uluslararası medya kaynaklarına göre, çok sayıda İranlı yakında protestoların tekrar başlayabileceğini belirtiyor. Tahran'da yaşayan 37 yaşındaki sanatçı İsmail, "Ekonomik bir ayaklanmayı hiçbir şey durduramaz. Savaş da şiddet de durduramaz" sözleriyle halkın umutsuzluğunu dile getiriyor.
Halkın geleceğe dair kaygıları giderek büyüyor. 35 yaşındaki Nigar, "Gelecek konusunda hissettiğimiz endişenin boyutunu kelimelerle ifade edemem bile" diyerek bu kaygıyı derinleştirdi. Öte yandan, İranlılar, geçmişte Tahran Kapalı Çarşı'da başlayan protestolara destek veren ABD'yi de artık "bencil, beceriksiz ve tutarsız" bulmaya başladı. 38 yaşındaki Mustafa, "Bu kadar çelişkili ve çocukça tutumlar sergileyeceklerini düşünmemiştim" ifadesiyle Amerikan politikalarına olan güvensizliği ortaya koydu. Olası sıkıntılara karşı halk, evlerine daha fazla erzak stoklamaya başladı. Bender Abbas'ta yaşayan öğretmen Marzieh, özellikle Pakistan pirinci gibi temel gıdaların stoklandığını belirtirken, "Korkutucu olan, maaşlarımızın daha yeni ay başlamadan tükenmesi" sözleriyle durumun ciddiyetini özetledi.
Birlik Olma Çağrısı ve Bölgesel Dinamikler: Arakçi'den Kritik Mesaj
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, bu zorlu süreçte "büyük güçlere karşı Müslüman ülkelerin birlik olması" gerektiğini savundu. Arakçi, "Müslüman dünyasında birliği sağlamaya çalışmalıyız. Suudi Arabistan, Mısır, Türkiye ve Pakistan büyük Müslüman dünyası ailesinin bir parçası. Farklılıklarımızı bir kenara bırakıp dünyadaki süper güçlerin yayılmacılığına karşı birlik olmalıyız" çağrısında bulunarak, ABD'nin bölgedeki etkisine karşı ortak bir duruş sergilenmesi gerektiğini vurguladı. Bu çağrı, İran'ın içinde bulunduğu diplomatik ve ekonomik çıkmazdan bölgesel dayanışma ile çıkış arayışının bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.
Buse Aydın
Ekonomi & Finans Analisti
Bu yazı yazarımızın sitemizde yayınlanan köşe yazılarından biridir. Yazarımıza ait diğer tüm köşe yazılarına ve analizlere yukarıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz.